ჯანდაცვის პოლიტიკა მუდამ აქტუალურია. ის ყველა ადამიანს და მათთვის ყველაზე მნიშვნელოვანს – ჯანმრთელობას ეხება.
საქართველოში ყველა ხელისუფლების ცვლილების შემდეგ ჯანდაცვის სისტემა რეფორმირდა. დამოუკიდებლობის აღდგენიდან დღემდე ჯანდაცვის პოლიტიკის ხარჯების უზრუნველყოფის ოთხმა განსხვავებულმა სქემამ იარსება, მაგრამ სამართლიანი და ეფექტიანი არცერთი არ აღმოჩნდა.
პოლიტიკის ბოლო რადიკალური ცვლილებიდან ათი წელი გავიდა. ამ პერიოდის განმავლობაში არსებობს უნივერსალური მიდგომის ჯანდაცვის პოლიტიკა, რომლის პირობებში საბიუჯეტო პროგრამა პერმანენტულად დეფიციტურია და მას დანახარჯების ზრდის აღმავალი დინამიკა ახასიათებს. ამ პრობლემას კი მთავრობამ უფრო და უფრო მეტი ჩარევით უპასუხა, რამაც რეგულირების სპირალი შექმნა და პრობლემა მოუგვარებელი დატოვა. ამით სამედიცინო დაწესებულების მენეჯერებისა და ექიმების მოტივაცია – მეტი მომსახურების მიწოდების საშუალებით მეტი საბიუჯეტო რესურსის მიღების სურვილი არ გააქრო.
საყოველთაო ჯანდაცვის დანახარჯები, მლნ ლარი
ჯერ კიდევ პანდემიამდელი პერიოდიდან დაწყებული რეგულირების გაფართოების პროცესი სამედიცინო მომსახურების ფასების ფიქსირებამდე მივიდა (რიგ ფარმაცევტულ პრდუქციაზე ფასის ზედა ზღვარია დაწესებული). მთავრობა ფასების განსაზღვრისთვის დიაგნოზთან შეჭიდული ჯგუფების მეთოდს იყენებს. ეს მეთოდი ინდივიდუალურ მიდგომას უარყოფს და ეფუძნება დიაგნოზების უნიფიცირებას, დაშვებას იმის შესახებ, რომ ერთნაირი დიაგნოზის შემთხვევაში, სხვადასხვა პაციენტის მკურნალობისთვის სამედიცინო დაწესებულება ერთსა და იმავე რესურსს იყენებს.
ამ მეთოდით ფასების ფიქსირების მიზანი ჯანდაცვის საბიუჯეტო დაფინანსების პირობებში არსებული ოპორტუნისტული ქცევის შემცირებაა, მაგრამ მთავრობის მიერ ფასების დადგენა არათუ ამცირებს, არამედ ასეთი ქცევისთვის მეტ სივრცეს ქმნის. თუმცა იმ განსხვავებით, რომ ოპორტუნისტული ქცევის შედეგი არა მხოლოდ საბიუჯეტო დანახარჯების ზრდა, არამედ ჯანდაცვის ხარისხის გაუარესებაა.
დიაგნოზთან შეჭიდული ჯგუფების მეთოდი ჯანდაცვის რიგ სისტემებში დიდი ხანია, არსებობს. შესაბამისად, მის ავკარგიანობაზე ხელმისაწვდომია ფართო ემპირიული ლიტერატურაც. ამ მეთოდმა შეიძლება ცალკეულ შემთხვევებში მომსახურების დანახარჯები შეამციროს, მაგრამ მისი უარყოფითი მხარე არასაკმარისი მკურნალობა და გაუარესებული ხარისხია (ხელახალი მიმართვები და სიკვდილიანობა). ამასთან, ამ პირობებში ფართოდ გამოვლენილია დიაგნოზებით მანიპულირება და პაციენტების დაავადების მიხედვით დისკრიმინაცია. საბოლოოდ, დიაგნოზთან შეჭიდული ჯგუფების მეთოდი დანახარჯების ზრდის ტემპის შეკავებისთვის არა მხოლოდ არაეფექტიანი, არამედ ბლაგვი ინსტრუმენტიცაა.
ამრიგად, ჯანდაცვის სისტემაში მთავრობის მეტი ინტერვენცია მეტი არაეფექტიანობაა, რომელიც თავად პოლიტიკაში გაერთიანებულ ორ განსხვავებულ კომპონენტს უკავშირდება. ერთი, ესაა სოციალური დაცვა და მეორე კი – ჯანმრთელობის დაზღვევა. არსებულ სისტემაში მთავრობა ორივეს ერთად უზრუნველყოფს, მაშინ როცა ამ უკანასკნელის საქმე სოციალური დახმარებაა, ხოლო დაზღვევა კი – კერძო სექტორის.
ინდივიდუალურად, მთელი რიგი დაავადებები და მომსახურების საჭიროება არაპროგნოზირებადია. შესაბამისად, ცალკეული ადამიანის მიერ ჯანდაცვის დანახარჯების დაგეგმვა გართულებულია ან ძალიან ძვირი. თუმცა, სტატისტიკური მეთოდების გამოყენებით, პოპულაციაში რისკი გაზომვადია. ცალკეული ადამიანის შემთხვევაში აპენდიციტის ოპერაცია განუსაზღვრელია, მაგრამ პოპულაციაში ასეთი შემთხვევების რისკი დათვლადია. შესაბამისად, სადაზღვევო კომპანიას ასეთი შემთხვევები შეუძლია მოგებიანად დააზღვიოს. ინდივიდუალურ დონეზე უცნობი ალბათობის შემთხვევისგან განსხვავებით, სადაზღვევო კომპანია პროგნოზირებად ხარჯებს არ დააზღვევს. მაგალითად, თუ ადამიანს დიაბეტი აქვს, მას არცერთი კომპანია არ დააზღვევს (თუ დააზღვია, ეს კომპანიის მარკეტინგული ხარჯი იქნება), რადგან გარკვეული ხარჯები წინასწარ ცნობილია.
დიაბეტის მკურნალობის დაფინანსება სოციალური დახმარებაა, ხოლო მომავალში აპენდიციტის ოპერაციის ხარჯების ანაზღაურება – დაზღვევა. ამ უკანასკნელში მთავრობას არანაირი როლი არ გააჩნია. სადაზღვევო პროდუქტის მიწოდება კერძო კომპანიის მიერ ეფექტიანია, რადგან მას შეუძლია შეამციროს პაციენტსა და ექიმს შორის არსებული ინფორმაციის ასიმეტრია. სადაზღვევო კომპანია თავად ფლობს სათანადო კვალიფიკაციას. ამავდროულად, ასეთი ორგანიზაცია მოტივირებულია, ერთი მხრივ, შეამციროს საკუთარი ხარჯები (ჯანდაცვის დანახარჯები) და მეორე მხრივ, გაზარდოს შემოსავლები (უკეთესი პროდუქტი შესთავაზოს მომხმარებელს).
როცა სადაზღვევო საქმიანობას მთავრობა ითავსებს, ბიუროკრატები სადაზღვევო კომპანიის თანამშრომლების როლს ირგებენ, მაგრამ მათგან განსხვავებული სტიმულები ამოძრავებთ. ბიუროკრატიის მიზანი მოგების მიღება არ არის. ესე იგი, ბიუროკრატს არც ხარჯების მინიმიზაციის და არც სარგებლის მაქსიმიზაციის სტიმული არ გააჩნია. შედეგად, მცირდება სამედიცინო დაწესებულების კონტროლის ეფექტიანობა და მომსახურების ხარისხი. მეორე მხრივ, სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებელს ახალი სტიმული უჩნდება – ზედმეტად მიწოდებული მომსახურების ხარჯზე მეტი შემოსავლის მიღება. სწორედ ეს არის რესურსების არაეფექტიანი განაწილების და ჯანდაცვის საბიუჯეტო დანახარჯების პერმანენტული ზრდის მიზეზი.
ამდენად, ჯანდაცვის სისტემა ეფექტიანი სოციალური დახმარებისა და ჯანმრთელობის დაზღვევის ერთმანეთისგან გამიჯვნის და საჯარო პოლიტიკიდან ამ უკანასკნელის გამოცალკევების გარეშე ვერ იქნება. თუმცა ჯანმრთელობის დაზღვევის საქმიანობიდან მთავრობის გასვლასთან ერთად, სოციალური საკითხი არ ქრება. ყველგან და ყოველთვის იარსებებენ ღარიბი ადამიანები, რომლებიც ვერ იყიდიან ჯანმრთელობის დაზღვევას და საყოველთაო დემოკრატიის პირობებში, მთავრობებს ექნებათ მათი დახმარების მოტივაცია და ლეგიტიმაციაც. ასეთი ადამიანებისთვის მთავრობა არა სადაზღვევო ორგანიზაცია, არამედ საბიუჯეტო დახმარების მიმწოდებელი უნდა იყოს, რომელიც სადაზღვევო პოლისის დაფინანსებას უზრუნველყოს და არა თავად სამედიცინო მომსახურების ხარჯების. ასეთ შემთხვევაში მომსახურების ფასები არა საბიუჯეტო ორგანიზაციისა და სამედიცინო დაწესებულებას შორის საკითხი, არამედ ორი კერძო კომპანიის გარიგება იქნება. შესაბამისად, არც მთავრობას დაუდგება ფასების ფიქსირების საჭიროება.
