რა უჯდება მთავრობას კოვიდთან ბრძოლა?

ორი წე­ლი გა­დის, რაც კოვიდ-19-ით გამოწვე­­ული პანდემია მსოფლიოში დღეში ათასობით ადა­­­მიანს კლავს. გასული წლის დასაწყისში, პანდემიის პირველი ტალღის დროს, ქვეყნებს ჰქონდათ ამბიცია, რომ პანდემია შეეკავებინათ. ამ მიზნის მისაღწევად მთავრობებმა მოსახლეობის მობილობაზე და საქმია­­­ნობაზე სხვადასხვა სიმკაცრის შეზღუდვები დააწე­­­სეს. ეს შეზღუდვები როგორც მსოფლიო ეკონომიკას, ისე ქვეყნების ეროვნულ ეკონომიკებს ძალიან ძვირი დაუჯდათ. 2020 წელს მსოფლიო ეკონომიკა 3.1%-ით შემცირდა, რაც 2.5 ტრილიონი აშშ დოლარის დანა­­­კარგია.

გასული წლის ბოლოს მთავრობები მიხვდნენ, რომ პანდემიის შეკავება შეუძლებელია და მთავარი მიზანი მისგან მოყენებული ზიანის, პირველ რიგში სიკვდილიანობის შემცირება გახდა. სიკვდილიანო­­­ბის შემცირება უპირველესად კოვიდის საწინააღმ­­­­­­დეგო ვაქცინაციაზეა დამოკიდებული. ქვეყნებმა ე.წ. კოვიდრეგულაციები გააუქმეს ან მნიშვნელოვნად შეარბილეს, რამაც ეროვნული ეკონომიკების ზრდის დაწყებას შეუწყო ხელი. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის პროგნოზით, 2021 წელს მსოფლიო ეკონომი­­­კა 5.9%-ით გაიზრდება.

ეკონომიკური კრიზისის პარალელურად მთავ­­­­­­რობებს ხარჯები გაეზარდათ, რამაც კიდევ უფრო დაამძიმა ეკონომიკური სტაბილურობა. მთავრობებს ხარჯები სამი მიმართულებით გაეზარდათ: 1. კოვიდ­­­პაციენტების მკურნალობა და პანდემიის მართვა, 2. სოციალური ხარჯები და 3. ბიზნესის სუბსიდირება. მსოფლიო პანდემია საქართველოს განსაკუთრე­­­ბით ტრაგიკულად შეეხო. ნოემბრის ბოლოს, მილიონ ადამიანზე ინფიცირებულთა რაოდენობით საქართ­­­­­­ველო მსოფლიოში მე-4 ადგილზე იყო, ხოლო მილიონ ადამიანზე გარდაცვლილთა რაოდენობით მე-10 ად­­­­­­გილზე. 2020 წელს საქართველოს ეკონომიკა 6.8%-ით შემცირდა, რაც რეალურ ლარებში (ინფლაციის ეფექ­­­­­­ტის გარეშე) 2.7 მილიარდი ლარის ზარალია. თუ გა­­­ვითვალისწინებთ იმ ფაქტს, რომ პანდემია რომ არა, ეკონომიკა მინიმუმ 4%-ით გაიზრდებოდა, ზარალი 4.3 მილიარდ ლარამდე ადის.

პანდემიამ თავისი როლი შეიტანა მსოფლიოში საქონლისა და მომსახურების ფასების ამაღლებაში. ერთი მხრივ, საქონლისა და მომსახურების წარმოე­­­ბაში შექმნილმა პრობლემებმა და, მეორე მხრივ, გაზ­­­­­­რდილი სამთავრობო ხარჯებით სუბსიდირებულმა მოხმარებამ მსოფლიოში ინფლაციის დონე 5%-მდე გაზარდა, რაც ბოლო 14 წლის მაქსიმუმია. საქართვე­­­ლოში ინფლაციური პროცესები კიდევ უფრო მეტად განვითარდა იმპორტზე მაღალი დამოკიდებულე­­­ბის, ლარის გაუფასურებისა და მთავრობის ხარჯე­­­ბის (მათ შორის, ბიუჯეტის დეფიციტის) ზრდის გამო. მიმდინარე წლის ოქტომბერში წლიურმა ინფლაციამ 12.8%-ს მიაღწია.

შეიძლება ითქვას, რომ კოვიდის მიერ მოყენებუ­­­ლი ეკონომიკური ზარალი განუზომელია და ის ყოველ­­­­­­დღიურად გრძელდება. თუმცა ამ სტატიის მთავარი მიზანი იმის ჩვენებაა, უშუალოდ საქართველოს მთავ­­­­­­რობას რამდენი უჯდება კოვიდის წინააღმდეგ ბრძო­­­ლა. მთავრობის ხარჯები საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტშია ასახული. შესაბამისად, 2020 და 2021 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის იმ ხარჯებს მიმოვიხილავთ, რომლებიც უშუალოდ კოვიდით გამოწვეულ პანდემი­­ას უკავშირდება.

2020 წელი

საქართველოში კოვიდით ინფიცირების პირველი შემთხვევა 2020 წლის 26 თებერვალს დაფიქსირდა და მას შემდეგ ვირუსი თანდათან გავრცელდა. მთავ­­­­­­რობას პანდემიამ ხარჯები თებერვლიდანვე გაუზარ­­­­­­და, ივნისში კი ბიუჯეტის ცვლილება გახდა საჭირო. 2020 წლის პირველ გეგმასთან შედარებით ბიუჯეტის ხარჯები 1.5 მილიარდი ლარით გაიზარდა. ეს იმ ფონ­­­­­­ზე, როდესაც ეკონომიკური კრიზისის გამო ბიუჯეტის შემოსავლები შემცირდა. საბოლოოდ, მთავრობას 7 მილიარდის ვალის აღება მოუწია.

2020 წელს ბიუჯეტს კოვიდთან ბრძოლა საბოლოოდ 2 მილიარდ ლარამდე დაუჯდა. ყველაზე მეტი თანხა – 918 მლნ ლარი სოციალური დახ­­­­­­მარებების მიმართულებით დაიხარჯა. მათ შორის, 383 მლნ ლარი კომუნალური გადასახადების სუბსიდი­­­რებაზე დაიხარჯა, 257 მლნ – უმუშევრად დარჩენილთა კომპენსაციაზე, 188 მლნ ლარი – 18 წლამდე ბავშვთა ერთჯერად დახმარებაზე და 91 მლნ ლარი – სოციალურად დაუცველი ოჯა­­­ხებისათვის და შშმ პირებისთვის დამატე­­­ბით გაცემულ ფულად დახმარებაზე.

636 მლნ ლარი მთავრობამ ბიზნესის მხარდაჭერის მიმართულებით დახარჯა, რაც 316 მლნ ლარის საშემოსავლო გადასა­­­ხადის შეღავათს, 162 მლნ ლარის სოფლის მეურნეობის მხარდაჭერის პროგრამებს, 100 მლნ ლარით ტურიზმის სექტორის დახ­­­­­­მარებას და 59 მლნ ლარის სხვა პროგრა­­­მებს მოიცავს.

418 მლნ ლარი დაიხარჯა ჯანმრთე­­­ლობის დაცვის მიმართულებით: 173 მლნ ლარი დაიხარჯა პრევენციაზე, 147 მლნ – მკურნალობაზე და 98 მლნ – საკარანტინე სივრცეებზე.

2020 და 2021 წლებში საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში კოვიდ-19-ით გამოწვეული ხარჯები – *მლნ ლარი

მონაცემთა წყარო: საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

2021 წელი

2021 წელს კოვიდპანდემიისგან მოყენებული ზიანის წინააღმდეგ სახელმწიფო ბიუჯეტში 1.5 მილიარდი ლარია გამოყოფილი.

ყველაზე მეტი თანხა – 831 მლნ ლარი ჯან­­­­­­მრთელობის დაცვის მიმართულებითაა გამოყოფილი, საიდანაც 810 მლნ ვირუსის გავრცელების საწინააღმდეგო საშუალე­­­ბების შესყიდვასა და კოვიდპაციენტების მკურნალობაზე მოდის. ეს თანხა მოიცავს ვაქცინის შესყიდვასაც, რაც წელს დაახ­­­­­­ლოებით 150 მლნ ლარი იქნება. 21 მლნ ლა­­­რია გამოყოფილი საკარანტინე სივრცეე­­­ბის მოწყობაზე. თუმცა კოვიდპაციენტების მკურნალობასა და ვირუსის გავრცელების საწინააღმდეგო საშუალებების შესყიდ­­­­­­ვებზე უკვე არის დახარჯული 810 მლნ ლარზე მეტი და ხარჯი წლის ბოლომდე 1 მილიარდ ლარამდე გაიზრდება. კოვიდის გამო მოსახლეობის სოციალუ­­­რი დაცვის მიმართულებით წელს 297 მლნ ლარია გამოყოფილი, საიდანაც 150 მლნ უმუშევრად დარჩენილებისთვის კომპენ­­­­­­საციებზე დაიხარჯა, ხოლო 60 მლნ ლარი – კომუნალური გადასახადების სუბსიდი­­­რებაზე. 87 მლნ ლარია გამოყოფილი სო­ციალურად დაუცველი ოჯახებისთვის და შშმ პირებისთვის 6 თვის განმავლობაში 100-ლარიანი დახმარების მისაცემად. ბიზნესის მხარდაჭერის მიმართულებით 403 მლნ ლარია გამოყოფილი. აქედან 226 მლნ ლარი საშემოსავლო გადასახადის და სხვა საგადასახადო შეღავათებია. 165 მლნ ლარია გამოყოფილი სხვადასხვა პროგრამისთვის. მათ შორის, საკრედიტო-­საგარანტიო სქემისთვის – 50 მლნ ლარი, სამშენებლო სექტორის ხელშეწყობისთ­­ვის კი 25 მლნ ლარი.

ჯამში, 2020-2021 წლებში კოვიდთან ბრძოლა საქართველოს მთავრობას მინიმუმ 3.6 მილიარდი ლარი დაუჯდება.

უკვე ცნობილია 2022 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტი, რომლის მიხედვით კოვიდთან დაკავშირებული ხარჯები მხო­ლოდ ჯანდაცვის მიმართულებით რჩება – 500 მლნ ლარი. სავარაუდოდ, მთავრობას მეტის დახარჯვა მოუწევს, მაგრამ არსებუ­­­ლი გათვლითაც კი კოვიდთან ბრძოლის 3 წლის ხარჯი 4 მილიარდ დოლარს გადაა­­­ჭარბებს.

კოვიდთან ბრძოლის ხარჯების მნიშ­­­­­­ვნელოვნად შემცირების ერთადერთი გზა – ვაქცინაციაა. თუ ამჟამად აცრილთა რაოდენობა გაორმაგდება, მთავრობას მომავალში ფული ფაქტობრივად მხოლოდ ვაქცინის შეძენაზე დაეხარჯება. მაღალი პროცენტით ვაქცინირებული მოსახლეო­­­ბის პირობებში მთავრობას აღარ მოუწევს კოვიდრეგულაციების დაწესება და, შესა­­­ბამისად, არ გვექნება კოვიდით დამძი­­­მებული სოციალური ფონი და ბიზნესის ზარალი, რასაც მთავრობა სოციალური ხარჯების ზრდით და ბიზნესის სუბსიდი­­­რებით პასუხობდა.